Anne is 84 en zegt dat ze in de loop der jaren zat hete zomers, droge fases en vreemd weer heeft meegemaakt. Maar zodra ze nu het nieuws aanzet, hoort ze volgens haar telkens weer hetzelfde woord: klimaatverandering.
Hittegolf? Klimaatverandering. Wekenlang amper regen? Klimaatverandering. Staan de grote rivieren laag? Ook weer klimaatverandering.
Dat begint haar flink te irriteren.
Volgens haar wordt soms net gedaan alsof extreem lage waterstanden vroeger niet voorkwamen in Nederland. Daarom wijst ze op opvallende archiefbeelden uit 1955.
‘Daar had niemand het toen over klimaatverandering’
Op oude opnames van het Nederlands Instituut voor Beeld & Geluid zie je hoe uitzonderlijk laag de Rijn in 1955 stond.
Die kurkdroge herfst had grote gevolgen voor de rivier.
Je ziet onder andere dat de houten beschoeiing langs de Rijnkade bij Arnhem helemaal blootligt. De pijlers van de Rijnbrug staan deels droog en sommige woonschepen liggen door het lage water zelfs vast op de oever.
Ook de scheepvaart kreeg er flink last van. De vaargeul was zo smal geworden dat zelfs kleinere schepen af en toe vastliepen.
Voor Anne zijn die beelden reden om kritisch te kijken naar hoe er tegenwoordig over lage waterstanden wordt gepraat.
“Toen had niemand het over klimaatverandering,” reageert ze nuchter.
Archiefbeelden wakkeren discussie aan
Die uitspraak zal bij veel mensen ongetwijfeld iets losmaken.
Wie die oude fragmenten bekijkt, ziet namelijk een behoorlijk extreme situatie: bijna drooggevallen oevers, schepen die amper vooruitkomen en grote stroken rivierbed die normaal onder water staan.
Het zouden zo beelden uit een recente droge zomer kunnen zijn.
Alleen: ze zijn meer dan zeventig jaar oud.
Voor mensen als Anne roept dat een duidelijke vraag op: waarom wordt een lage waterstand nu zo snel gelinkt aan klimaatverandering, terwijl vergelijkbare situaties vroeger blijkbaar ook voorkwamen?
‘Net alsof er vroeger geen droogte was’
Wat haar vooral stoort, is het idee dat extreem weer iets compleet nieuws zou zijn.
Ze herinnert zich uit haar jeugd hete zomers, strenge winters en lange droge periodes. Elk jaar was anders, maar dat het weer soms flink uit de bocht kon vliegen, vindt ze allerminst verrassend.
En dan zijn er dus nog die beelden uit 1955.
De Rijn stond toen zó laag dat delen die normaal onder water zitten ineens zichtbaar werden. Woonschepen kwamen droog te liggen en de scheepvaart liep echt vast op de problemen.
“Zou je vandaag dit soort beelden maken, dan staat het klimaat meteen bovenaan het nieuwsoverzicht,” is precies de reactie die zulke historische fragmenten vaak oproepen.
Maar wat zeggen die beelden nu echt?
Daar begint de discussie natuurlijk.
De beelden maken in elk geval één ding duidelijk: ook in 1955 was er sprake van een uitzonderlijk lage waterstand van de Rijn.
Of je daar meteen conclusies over klimaatverandering aan kunt verbinden, is een ander verhaal. Eén los jaar vertelt niet automatisch hoe de trend over decennia eruitziet.
Maar dat is voor Anne niet het belangrijkste punt.
Zij ergert zich vooral aan de toon in het huidige debat.
Volgens haar wordt al snel gedaan alsof elke warme dag, droge maand of lage rivierstand iets totaal uitzonderlijks is.
En als je dan beelden ziet van tientallen jaren terug waarop iets vergelijkbaars gebeurt, ga je daar natuurlijk vragen bij stellen.
Sociale media gaan áán op dit soort beelden
Oude nieuwsfragmenten zijn perfecte aanjagers voor gesprekken op sociale media.
Zet beelden uit 1955 naast recente foto’s van een lage Rijn en er vormen zich binnen no-time twee kampen.
De ene groep zegt: “Zie je, dit bestond toen ook.”
De andere groep wijst erop dat één droge periode niets zegt over de langetermijntrend van het klimaat.
Voor je het weet, proberen honderden mensen elkaar in de reacties uit te leggen hoe het klimaat volgens hen echt werkt.
Anne houdt het zelf een stuk simpeler.
Voor haar laten de beelden vooral zien wat we volgens haar vaak vergeten: extreem weer had je vroeger óók.
1955 leverde in elk geval opmerkelijke beelden op
Los van de hele klimaatdiscussie zijn de historische fragmenten fascinerend om terug te zien.
De Rijn is voor Nederland en Duitsland een van de belangrijkste rivieren. Dat het water zo ver kon zakken dat woonschepen droogvielen en zelfs kleine vaartuigen moeite hadden met de vaargeul, laat zien hoe uitzonderlijk droog het najaar van 1955 was.
Voor wie die tijd bewust heeft meegemaakt, kunnen zulke beelden bovendien veel herinneringen oproepen.
En jongere generaties ontdekken er misschien door dat discussies over droogte en lage rivierstanden zeker niet alleen van nu zijn.
Anne weet in elk geval wat ze ervan vindt
Gaat iedereen haar gelijk geven? Waarschijnlijk niet.
Sterker nog, dit is precies zo’n onderwerp waarbij de reacties razendsnel binnenstromen.
Maar Anne haalt er haar schouders over op.
Als ze weer hoort dat een lage Rijn direct wordt gekoppeld aan klimaatverandering, denkt ze terug aan die oude opnames.
“Begin maar eens bij 1955,” is haar boodschap.
En nu zijn we benieuwd naar jouw kijk hierop: heeft Anne een punt en wordt extreem weer tegenwoordig te snel gekoppeld aan klimaatverandering? Of is een gebeurtenis uit 1955 niet te vergelijken met wat er nu gebeurt?
Laat het weten op Facebook. Dit wordt vast een stevige discussie.