Zodra ergens in Nederland een weg dichtgaat, barst dezelfde discussie weer los. Klimaatactivisten trekken de straat op, boeren rijden met hun trekkers naar een actie en voor je het weet vliegen de verwijten heen en weer.
De 75-jarige Johan heeft er ondertussen een uitgesproken kijk op. Volgens hem wordt er namelijk met twee maten gemeten.
“Als Extinction Rebellion zich vastlijmt op de weg lijkt het allemaal prima, maar zodra boeren actie voeren is het opeens een drama. Leg dat maar eens uit.”
Met die opmerking raakt hij precies een gevoelige snaar.
“Waarom weegt het ene protest zwaarder dan het andere?”
Johan zegt dat hij demonstreren begrijpt. In een democratie hoort protest er volgens hem gewoon bij. Wat hem stoort, is het verschil in hoe er gereageerd wordt.
“Blokkeren klimaatactivisten een weg, dan roepen sommigen dat demonstreren een grondrecht is”, zegt hij. “Maar staan boeren met trekkers ergens opgesteld, dan heet het ineens dat iedereen ongehinderd naar z’n werk moet kunnen.”
Daar knelt het voor Johan.
Hij vraagt zich af waarom de ene blokkade door sommigen als noodzakelijk wordt gezien, terwijl een andere meteen op veel tegenstand stuit.
Extinction Rebellion zet vaak de gemoederen op scherp
Extinction Rebellion werd bekend door in het oog springende klimaatacties. Daarbij gaan soms wegen of andere plekken dicht en gebruiken sommige actievoerders technieken waardoor ze niet zomaar weg te halen zijn.
Voorstanders zeggen dat zulke acties nodig zijn om klimaatverandering op de kaart te zetten en dat ‘gewone’ demonstraties te weinig aandacht trekken.
Tegenstanders kijken daar heel anders naar.
Volgens hen treft zo’n wegblokkade vooral gewone mensen die niets met het conflict te maken hebben.
Precies daar wordt het volgens Johan interessant.
“Dan moet je bij boeren hetzelfde zeggen”
Ook boeren kozen de afgelopen jaren geregeld voor acties die je niet zomaar kon negeren. Trekkers doken op op wegen en bij overheidsgebouwen, en de protesten zorgden soms voor flinke overlast.
Dat leverde stevige kritiek op.
Op zich vindt Johan dat logisch. Als je mensen hindert, kun je volgens hem verwachten dat ze daar boos over worden.
Maar dan moet je die redenering wel consequent toepassen, vindt hij.
“Vind je dat boeren geen wegen mogen dichtzetten omdat anderen daar last van hebben, prima”, zegt hij. “Maar zeg dan precies hetzelfde als klimaatactivisten het doen.”
Sociale media vergroten die kloof nog eens
Kijk je online naar discussies over protesten, dan zie je zo twee kampen ontstaan.
Bij posts over boerenprotesten juichen sommigen dat boeren eindelijk voor zichzelf opkomen. Anderen worden juist boos over trekkers, blokkades en de hinder voor andere weggebruikers.
Bij klimaatacties zie je ongeveer het spiegelbeeld.
De één vindt de actievoerders moedig omdat ze ver gaan voor hun overtuiging. De ander vraagt zich af waarom automobilisten en voorbijgangers daarvan de dupe moeten zijn.
En dan duikt het bekende verwijt op: meten met twee maten.
Maar lijken die situaties eigenlijk wel op elkaar?
Precies die vraag maakt het debat zo fel.
Geen enkel protest is identiek. Locatie, duur, schaal, risico’s en actiemethoden kunnen flink uiteenlopen. Daardoor reageren politie en andere autoriteiten ook niet altijd op dezelfde manier.
Toch draait het Johan vooral om het principe.
Als je accepteert dat burgerlijke ongehoorzaamheid soms bij protest hoort, moet je volgens hem niet ineens van houding veranderen alleen omdat je het niet eens bent met de boodschap.
En andersom ook: vind je dat wegen nooit geblokkeerd mogen worden, dan moet dat volgens hem óók gelden als je het doel juist sympathiek vindt.
“Blijkbaar draait het vooral om wie er protesteert”
Dat is uiteindelijk wat Johan het meest ergert.
Hij heeft het idee dat veel Nederlanders eerst kijken wie er demonstreert en pas daarna bepalen wat ze van de actiemethode vinden.
Ben je het met de demonstranten eens? Dan voelt zo’n blokkade al gauw noodzakelijk.
Ben je het niet eens met hun boodschap? Dan is precies dezelfde overlast ineens onacceptabel.
“Dat trek ik slecht”, zegt Johan. “Je hoeft het niet met boeren eens te zijn. Je hoeft het ook niet met Extinction Rebellion eens te zijn. Maar regels horen toch voor iedereen gelijk te zijn?”
Protesteren zonder hinder is bijna onmogelijk
Dan rijst een lastige vraag: hoeveel hinder mag een demonstratie eigenlijk geven?
Een actie die niemand ziet of merkt, krijgt zelden aandacht. Daarom kiezen groepen soms bewust plekken waar je ze niet kunt missen.
Maar zodra zo’n actie het dagelijks leven van anderen raakt, loopt de irritatie op.
Een automobilist die uren vaststaat, luistert waarschijnlijk minder naar de boodschap achter de blokkade. Dat geldt net zo goed voor ondernemers, werknemers of omwonenden die hinder ondervinden.
En dan maakt het misschien weinig uit of er een tractor of een klimaatactivist voor je neus staat.
Johan krijgt én bijval én kritiek
Zijn boodschap zal ongetwijfeld veel mensen aanspreken. Vooral Nederlanders die vinden dat boeren de laatste jaren te hard zijn aangepakt, herkennen zijn vergelijking.
Maar minstens zoveel mensen vinden Johan juist te kort door de bocht.
Zij wijzen erop dat je demonstraties niet één-op-één kunt vergelijken en dat omstandigheden en gedrag tijdens een actie uitmaken.
Juist daarom blijft het een onderwerp waar mensen eindeloos over doorpraten.
Eén vraag blijft staan
Johan verwacht niet dat iedereen hem gelijk geeft. Daar gaat het hem naar eigen zeggen ook niet om.
Hij wil vooral dat je jezelf één simpele vraag stelt:
Vind je een bepaalde demonstratiemethode echt fout, of alleen fout als de ‘andere kant’ hem gebruikt?
Want dáár zit volgens hem de echte dubbele standaard.
En zijn conclusie is helder:
“Of nu boeren de weg blokkeren of Extinction Rebellion: als iets niet mag, dan geldt dat voor iedereen. Zo moeilijk is dat toch niet?”