Onthulling: zogeheten zembla-expert uit docu over extreemrechts heeft een vermeend gewelddadig verleden

Op de beelden zie je de Bossche FVD-fractievoorzitter Ramon van Asch met zijn zoontje naast een vechtkooi. Hoe is hij daar terechtgekomen? Die vraag drong zich op na de Zembla-documentaire De neonazi-files. Ook de keuze om Willem Wagenaar als expert aan het woord te laten, kreeg kritiek. De onderzoeker van de Anne Frank Stichting werd in 1987 veroordeeld vanwege zijn rol bij een gewelddadige actie tegen een politieke bijeenkomst in Kedichem. Daarbij verloor een aanwezige een been.

Met zijn zoontje bij de kooigevechten

Voor de op 18 november verschenen documentaire werkte Zembla samen met het Vlaamse Pano. Via een infiltrant kregen de redacties toegang tot besloten chatgroepen en een berg beeldmateriaal. Daarmee wisten ze drie locaties van vechttoernooien op het Nederlandse platteland te achterhalen. Je ziet deelnemers elkaar in een kooi te lijf gaan en omstanders die de Hitlergroet brengen. Een van de groepen rond die evenementen is Active Club Dietsland.

Van Asch kwam na de uitzending met zijn eigen uitleg. Een kennis zou hem in juni hebben uitgenodigd voor een evenement, zonder dat hij volgens eigen zeggen wist wat er precies zou gebeuren. Dat hij zijn zoontje meenam, moest laten zien hoe weinig hij iets in de gaten had. Pas toen sommige bezoekers maskers opdeden en een scheidsrechter een gevecht aankondigde, viel voor hem het kwartje. Volgens Van Asch ging hij vrijwel meteen weg toen de wedstrijd begon.

De politieke nasleep volgde in rap tempo. Op verzoek van het partijbestuur legde Van Asch zijn zetel in de Bossche gemeenteraad neer. Hij zei alle schijn van betrokkenheid te willen vermijden. FVD liet uiteindelijk weten dat zes leden uit de partij waren gezet. Ook minister van Justitie David van Weel reageerde en vond dat de partij moest uitleggen waarom leden bij zulke bijeenkomsten opdoken.

Waarom de naam Willem Wagenaar stof doet opwaaien

Een van de geïnterviewden in de Zembla-uitzending was Willem Wagenaar. Hij onderzoekt bij de Anne Frank Stichting rechts-extremisme. Critici verwezen naar een hoofdstuk uit zijn eigen verleden: in 1987 kreeg hij een gevangenisstraf voor betrokkenheid bij de actie in Kedichem, een jaar eerder. Juist in een uitzending over politiek extremisme hadden kijkers die context volgens hen moeten meekrijgen.

Wat speelde er toen? Op zaterdag 29 maart 1986 kwamen leden van de Centrumpartij en de Centrumdemocraten bijeen in hotel Cosmopolite. De partijen lagen overhoop en wilden in het Zuid-Hollandse dorp praten over verzoening. Tegenstanders trokken naar het hotel om de bijeenkomst te verstoren. Er werd geweld gebruikt en er ontstond brand in het pand. Voor de aanwezigen binnen veranderde de vergadering in een vluchtpoging.

Wil Schuurman, destijds secretaresse en later echtgenote van politicus Hans Janmaat, probeerde via een raam te ontsnappen. Ze raakte zo zwaar gewond dat haar één been moest worden geamputeerd. Ook voor de hoteleigenaar en zijn familie had de brand een tragisch staartje: twee maanden later kwam hij om het leven tijdens het opruimen van de resten van zijn hotel.

Verschillende activisten kregen celstraffen. Belangrijk detail: het gerechtelijk laboratorium kon niet vaststellen hoe de brand precies was ontstaan. Daardoor kon het Openbaar Ministerie geen opzettelijke brandstichting ten laste leggen. Wagenaar aanwijzen als degene die het vuur heeft aangestoken, gaat dus verder dan wat uit het onderzoek blijkt.

Moest Zembla die voorgeschiedenis melden?

Binnen de Anne Frank Stichting was die veroordeling al lang bekend. In 2017 liet de stichting aan het Financieele Dagblad weten hiervan op de hoogte te zijn en achter Wagenaar te staan. Ook FVD stelde toen al vragen over zijn verleden, nadat hij in een ander stuk als deskundige was opgevoerd. De discussie laait nu weer op vanwege het onderwerp waarover Zembla hem aan het woord liet.

Daar zit de kern van de kritiek op de redactie. Zembla keek wie er langs de vechtkooi stonden, welke netwerken zij hadden en wat hun aanwezigheid betekende. Critici vragen waarom kijkers bij Wagenaar minder context kregen, terwijl hij betrokken was bij een actie waarbij politieke tegenstanders gewond raakten. Eén zin over Kedichem had kijkers de kans gegeven om zijn verleden mee te wegen. Dat is een reële journalistieke vraag, óók voor wie vindt dat FVD terecht verantwoording moest afleggen over de mensen die op de beelden verschenen.</final