Volgens experts komen de besparingen uit het nieuwe regeerakkoord vooral hard aan bij 55-plussers. Met name werkende ouderen en gepensioneerden voelen de effecten van veranderingen in sociale voorzieningen en de zorg. Critici vinden dat de pijn oneerlijk over generaties wordt verdeeld.
Kenners verklaren dit deels door de vergrijzing: het aandeel ouderen in de samenleving groeit. Daardoor levert snijden in voorzieningen voor deze groep relatief veel op in de begroting. In de plannen zie je dat meerdere maatregelen sterker doorwerken voor ouderen dan voor jongere generaties.
De hogere pensioenleeftijd drukt vooral op mensen die nog ver van hun pensioen af zitten, maar andere wijzigingen raken oudere werknemers meteen. Zo zorgen de kortere duur van de werkloosheidsuitkering en aanpassingen in arbeidsongeschiktheidsregelingen vooral bij 55-plussers voor impact. Ook het beperken van aftrekbare zorgkosten, een hoger eigen risico en bezuinigingen in de zorg treffen ouderen bovengemiddeld.
Seniorenorganisaties maken zich hier zorgen over. Zij vinden dat ouderen te vaak als kostenpost worden gezien en te gemakkelijk als één groep over één kam worden geschoren. Daardoor is er volgens hen te weinig aandacht voor de verschillen binnen die groep, bijvoorbeeld tussen mensen met alleen AOW, kwetsbare ouderen of mensen die afhankelijk zijn van zorg.
Daarnaast maken oudere werknemers vaker gebruik van WW- of arbeidsongeschiktheidsregelingen. Als je op latere leeftijd je baan kwijtraakt, is nieuw werk vinden meestal lastiger en ben je gemiddeld langer werkloos dan jongere collega’s. De inkorting van de WW-duur komt daarom extra hard aan. Bovendien heeft niet iedereen na afloop recht op aanvullende steun, bijvoorbeeld wanneer een partner inkomen heeft.
Beleid niet bewust tegen ouderen gericht
Tegelijkertijd benadrukken deskundigen dat het beleid niet bedoeld is om ouderen te benadelen. De regels gelden in principe voor alle leeftijden, maar pakken in de praktijk anders uit. Vooral ouderen met een laag inkomen of een kwetsbare positie zullen de effecten het sterkst voelen.
Ook al is er krapte op de arbeidsmarkt, oudere werkzoekenden komen lastiger aan de slag. Hardnekkige stereotypen over oudere werknemers spelen nog steeds mee. Daarom is volgens kenners betere begeleiding naar werk voor deze groep hard nodig.
Gezondheidskloof vergroot de impact
Mensen met een lager inkomen of lagere opleiding hebben gemiddeld vaker gezondheidsklachten en een kortere gezonde levensverwachting. Daardoor raken bezuinigingen in de zorg vooral ouderen die financieel minder ruimte hebben.
Volgens belangenorganisaties stapelen de ingrepen in de zorg zich op. Het gaat om hogere eigen bijdragen, minder ondersteuning via gemeentelijke regelingen, het verdwijnen van fiscale aftrek voor bepaalde zorgkosten en bezuinigingen op thuiszorg en ouderenzorg. Deze veranderingen kunnen ook mantelzorgers treffen die kosten maken om familie te ondersteunen.
Jongeren voelen het ook
Sommige economen benadrukken dat de gevolgen niet alleen bij ouderen liggen. Ook jongeren merken de versobering van de werkloosheidsregeling: de uitkering duurt korter en de opbouw gaat trager, wat ook jonge werkenden kan raken.
Bovendien kunnen zowel jongeren als ouderen bij werkloosheid of arbeidsongeschiktheid fors in inkomen terugvallen, omdat uitkeringen over een kleiner deel van het loon worden berekend. Dat zet ook jongere huishoudens onder druk, bijvoorbeeld als er een gezin is of recent een huis is gekocht.
Toch blijft bij seniorenorganisaties het gevoel bestaan dat vooral ouderen zwaar worden geraakt, zeker door de stapeling van maatregelen. Zij pleiten ervoor om ouderen niet alleen te zien als kostenpost, maar ook oog te hebben voor hun bijdrage en waarde voor de samenleving.