Populair middel tegen rugpijn in verband gebracht met risico’s voor het brein
Een pijnstiller waar veel mensen op terugvallen bij chronische lage rugpijn lijkt toch een keerzijde te kennen. Uit een grote nieuwe studie komt naar voren dat langdurig gebruik van gabapentine samenhangt met een duidelijk hogere kans op dementie en andere vormen van cognitieve achteruitgang. Het is geen reden tot paniek, maar wel iets om serieus te nemen: vooral als je dit middel langere tijd slikt, lijkt het risico op geheugen- en denkproblemen in de jaren erna toe te nemen.
Zo is het onderzocht
Onderzoekers van Case Western Reserve University analyseerden gegevens uit 68 Amerikaanse zorgsystemen. Ze bekeken 26.414 volwassenen die gabapentine kregen voor aanhoudende lage rugpijn en vergeleken die met een vergelijkbare groep met dezelfde klachten zonder gabapentine. In het tijdschrift Regional Anesthesia & Pain Medicine rapporteren ze dat zes of meer voorschriften voor gabapentine samenhangen met 29% meer kans op een dementiediagnose binnen tien jaar, en zelfs 85% meer kans op milde cognitieve stoornissen (MCI).
Jongere gebruikers vielen op
Het bleken niet alleen ouderen te zijn die risico lopen. Bij mensen van 35 tot 49 jaar verdubbelde het risico op dementie onder gebruikers van gabapentine, terwijl de kans op MCI ongeveer driemaal zo groot werd. Bij 50- tot 64-jarigen werd een vergelijkbare toename gezien. Alleen in de groep van 18 tot 34 jaar was er geen statistisch significant verhoogd risico. De onderzoekers pleiten daarom voor scherpere monitoring van volwassenen die gabapentine gebruiken, juist omdat effecten ook op jongere leeftijd zichtbaar waren.
Hoe meer voorschriften, hoe groter het risico
Zoals bij elk medicijn zijn er bekende bijwerkingen, zoals duizeligheid, ongebruikelijke vermoeidheid, vochtophoping met zwelling en een droge mond. Eerder onderzoek koppelde het middel bovendien aan mogelijke ademhalingsproblemen. In deze studie kwam een duidelijk patroon naar voren: hoe vaker gabapentine werd voorgeschreven, hoe groter de cognitieve risico’s. Mensen met twaalf of meer voorschriften hadden 40% meer kans op dementie en 65% meer kans op MCI. Deze verbanden bleven bestaan nadat was gecorrigeerd voor andere aandoeningen, demografische factoren en gelijktijdig medicijngebruik.
Is gabapentine dan de oorzaak van dementie?
Dat kun je op basis van dit onderzoek niet vaststellen. Het gaat om observationele data: die laten een sterk verband zien, maar geen direct oorzaak-gevolg. Ook konden de onderzoekers niet precies differentiëren naar doseringen of exacte duur van gebruik. Toch is de dataset omvangrijk en sluiten de resultaten aan bij groeiende zorgen over cognitieve bijwerkingen van dit middel. Kortom: een belangrijk signaal, al is aanvullend onderzoek nodig om mechanisme en causaliteit te verduidelijken.
Waarom gabapentine zo wijdverspreid werd
Gabapentine bestaat sinds begin jaren negentig en werd oorspronkelijk ontwikkeld als middel tegen epilepsie. Later gingen artsen het steeds vaker inzetten bij chronische pijn, zenuwpijn, pijn na gordelroos en het rustelozebenensyndroom. Een grote drijfveer: het gold als een veiliger alternatief voor opioïden. Bij rugpijn wordt het regelmatig langdurig voorgeschreven. Veel patiënten hebben daarnaast minder bewegingsvrijheid, wat op zichzelf al een risicofactor is voor cognitieve achteruitgang. In dit onderzoek zijn gabapentinegebruikers echter vergeleken met mensen met vergelijkbare klachten, wat erop wijst dat beperkte mobiliteit het verband niet volledig verklaart.
Wat kun je doen als je het gebruikt
Schrik niet, maar blijf wel alert. Gebruik jij of een naaste gabapentine tegen rugpijn, bespreek dan met je arts de mogelijke risico’s en denk mee over alternatieven. Plan zo nodig periodieke checks van je cognitieve functies en probeer onnodig langdurig gebruik te vermijden. Gabapentine wordt nog steeds gezien als veiliger dan sommige andere pijnstillers, maar bewuste keuzes maken is belangrijk. De kern uit het onderzoek: er is een aantoonbaar verband tussen het voorschrijven van gabapentine en het optreden van dementie of cognitieve stoornissen binnen tien jaar. Gezien het brede gebruik is dat iets om serieus te nemen en samen met je zorgverlener te blijven volgen.