De verhoudingen tussen VVD, D66 en CDA staan flink op knappen nadat er een belastingdeal is gesloten met oppositiepartijen PRO en Volt. VVD-leider Dilan Yesilgöz zegt dat ze is overvallen en wil dat de coalitie echt anders gaat samenwerken. Donderdag 12 november is er een belangrijk debat met premier Rob Jetten, waarna de stemmingen over het Belastingplan volgen.
Van een kabinetsval was woensdagavond nog geen sprake. Wel laat de reactie van Yesilgöz zien dat het conflict dieper zit dan alleen een verschil van mening over één fiscale maatregel. Voor de VVD gaat het ook om het vertrouwen in de twee coalitiepartners.
Belastingdeal drijft spanningen op
D66 en CDA sloten woensdag met PRO en Volt een akkoord over een bijgeschaafd belastingplan. Het idee: meer heffen bij vermogenden en werken juist minder belasten. Het pakket moet samen ongeveer een miljard euro opleveren. Voor het verlagen van het laagste tarief in box 1 is zo’n 900 miljoen euro uitgetrokken.
Dit compromis is kleiner dan de eerdere variant, die neerkwam op een verschuiving van anderhalf miljard euro. Die eerste versie was voor de VVD onverteerbaar. De partij zei toen al dat de plannen botsten met de coalitieafspraken.
Dat het voorstel nu is afgezwakt, haalt de zorgen bij de liberalen niet weg. De vraag is dus niet alleen of de vier onderhandelende partijen een meerderheid vinden voor hun wijziging. Het gaat ook om de politieke prijs van samenwerken met PRO en Volt binnen de coalitie.
VVD en CDA vertellen een ander verhaal
Een groot twistpunt is hoe de onderhandelingen zijn verlopen. Volgens CDA-leider Henri Bontenbal is de VVD op meerdere momenten bijgepraat. Yesilgöz bestrijdt dat haar partij op een fatsoenlijke manier bij de eindafspraken is betrokken.
Die twee lezingen liggen mijlenver uit elkaar. Stellen dat één partij bewust heeft gelogen, gaat verder dan wat je hieruit kunt afleiden. Wel is helder dat de communicatie zelf inmiddels onderdeel van het conflict is geworden.
Na uren intern overleg trok Yesilgöz woensdagavond nog niet de stekker uit de samenwerking. Ze waarschuwde wel dat de VVD zich op haar positie gaat beraden als D66 en CDA het voorstel daadwerkelijk steunen. Wat ze precies bedoelt met de reset waar ze om vraagt, werkte ze niet uit. Daarbij verwees ze ook naar de rol van premier Jetten.
Meerderheid vinden bleek al eerder stroef
De clash volgt op weken van gesprekken over het Belastingplan voor 2027. Het minderheidskabinet krijgt zijn plannen niet door beide Kamers zonder steun van de oppositie. In eerdere debatten lagen daarom verschillende routes op tafel om genoeg stemmen te verzamelen.
Volgens het officiële verslag van de Tweede Kamer waren er gesprekken met onder meer PRO en Volt, maar ook met JA21, SGP en BBB. Daarnaast werd overlegd met ChristenUnie, 50PLUS en de Groep Markuszower. Steun in de Tweede Kamer betekent daarbij niet automatisch dat de Eerste Kamer ook instemt.
Premier Jetten wees op 6 november al op dat spanningsveld. Coalitiefracties hebben eigen grenzen en onderlinge afspraken, maar moeten ondertussen ook zaken doen met de oppositie. Hij benadrukte toen dat partijen elkaar niet moesten verrassen. Precies daarover verschillen VVD en CDA nu van mening.
Donderdag: debat en stemrondes
Het debat met Jetten staat donderdag om 10.15 uur gepland. Daarna stemmen Kamerleden over de wijzigingen en over het Belastingplan als geheel. Dat zijn losse besluiten: je kunt tegen een amendement stemmen en uiteindelijk toch voor het totale pakket kiezen.
Die optie is relevant voor de VVD, maar lost de vertrouwenskwestie niet vanzelf op. Een fiscale uitweg vinden en de politieke verhoudingen repareren zijn twee afzonderlijke klussen.
De uitkomst ligt nog open. Donderdag moet blijken of de coalitiepartijen genoeg ruimte zien om door te gaan en welke belastingmaatregelen echt steun krijgen. Tot die tijd is er serieuze ruzie binnen de coalitie, maar geen bevestigde kabinetsval.